ROK 2023 USTANOWIONY ZOSTAŁ ROKIEM WOJCIECHA KORFANTEGO

Wielki syn śląskiej ziemi

Polscy posłowie, ustanawiając rok 2023 Rokiem Wojciecha Korfantego, napisali o nim, że był „jednym z ojców naszej niepodległości, wielkim synem śląskiej ziemi” i że „zawsze wierzył w Polskę, dla której poświęcił całe swoje życie”.

Albert (bo takie imię otrzymał na chrzcie) Korfanty urodził się 20 kwietnia 1873 r. w kolonii Sadzawki należącej do Siemianowic Śląskich. Jego rodzicami byli górnik Józef Korfanty i Karolina z domu Klecha. Edukację rozpoczął w 1879 r. w szkole powszechnej, a od 1888 r. kontynuował ją w gimnazjum w Katowicach. Z powodu działalności w Towarzystwie św. Alojzego (polskiej organizacji młodzieży męskiej), na trzy miesiące przed terminem matury, 14 sierpnia 1895 r., został z gimnazjum wydalony. Wiosną 1896 r. zdał maturę eksternistycznie i w listopadzie tegoż roku rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu. Na ostatni semestr, który przypadł na majsierpień 1901 r., przeniósł się na uniwersytet w Berlinie. W tym czasie wstąpił do Ligi Narodowej Romana Dmowskiego i rozpoczął współpracę z „Dziennikiem Berlińskim” i poznańskim tygodnikiem „Praca”. Z powodu publikowanych w nich antyniemieckich artykułów został w procesie odbytym 23 stycznia 1902 r. skazany na cztery miesiące więzienia. Zanim do tego doszło, Wojciech Korfanty został redaktorem „Górnoślązaka. Pisma codziennego, poświęconego sprawom ludu polskiego na Śląsku”, którego pierwszy numer ukazał się w Katowicach w grudniu 1901 r. W 1903 r. w. Korfanty ożenił się z Elżbietą Szprott z Bytomia, z którą doczekał się czworga dzieci: dwóch córek i dwóch synów. W tymże 1903 r. został kandydatem w wyborach do Reichstagu (parlamentu Rzeszy) w okręgu obejmującym powiat katowicki i zabrski. Jego rywalami byli Paul Letocha z partii Centrum i Franciszek Morawski z PPS. W pierwszej turze zwyciężył Letocha, a Korfanty zajął drugie miejsce. W drugiej turze zamienili się miejscami i to Korfanty został posłem i wstąpił do Koła Polskiego w Reichstagu. Dodatkowo w lutym 1904 r. został posłem do pruskiego Landtagu (parlamentu krajowego) w okręgu Środa–Śrem–Września w Wielkopolsce. W parlamencie Rzeszy posłował do 1912 r., zaś w Landtagu do 1918 r. W kolejnych wyborach do Reichstagu, które odbyły się 6 czerwca 1918 r. (czyli prawie pod koniec trwającej od 1914 r. wojny) wybrany został posłem z okręgu gliwicko-lublinieckiego. W przemówieniu, które wygłosił na forum parlamentu 25 października tegoż roku, zażądał przyłączenia do Polski polskich powiatów śląska Górnego i Średniego oraz Poznania, polskich Prus Zachodnich

i polskich powiatów Prus Wschodnich. Wraz z końcem wojny wyjechał z Berlina do Poznania, gdzie wszedł w skład Naczelnej Rady Ludowej, w której kierował sprawami wojskowymi i polityką zagraniczną. Kiedy wybuchło Powstanie Wielkopolskie, starał się ograniczyć działania zbrojne i angażował się w pertraktacje z Niemcami. W Traktacie Wersalskim zadecydowano, że o przynależności państwowej Górnego Śląska zadecyduje plebiscyt, którego przeprowadzenie wyznaczono na 20 marca 1921 r. Na czele Polskiego Komisariatu Plebiscytowego rząd Rzeczypospolitej Polskiej postawił Wojciecha Korfantego. W plebiscycie wzięło udział 97,5 procent uprawnionych czyli 1190846 z 1220514. Za przyłączeniem Górnego Śląska do Polski opowiedziało się 479359 osób (40,3 proc.), zaś za jego pozostaniem w Niemczech 707695 osób (59,6 proc.). W reakcji na te wyniki Korfanty już 22 marca ogłosił polskie propozycje, których granicę stanowiła tzw. linia Korfantego. Z rejonu Bogumina biegła ona wzdłuż Odry w kierunku północnym do Zimnic Wielkich, a następnie w kierunku północno wschodnim wzdłuż zachodniej granicy powiatu strzeleckiego do gminy Kolonowskie, a stamtąd do gminy Bodzanowice w powiecie oleskim i granicy z Polską. Położony na wschód od tej linii teren stanowił 59,1 proc. obszaru plebiscytowego (w tym okręg przemysłowy) zamieszkałego przez 70,1 proc. ludności tegoż obszaru. 29 kwietnia, przedstawiciele Wielkiej Brytanii i Włoch, przedstawili swój projekt linii granicznej. Przewidywał on pozostawienie w Niemczech większości obszaru plebiscytowego z okręgiem przemysłowym. Polska miała otrzymać powiaty pszczyński i rybnicki oraz drobne pasy przylegające do tych powiatów i ówczesnej granicy Polski. Teren ten stanowił 25 proc. obszaru plebiscytowego zamieszkałego przez 21 proc. ludności tegoż obszaru.

Reakcją polską na te propozycje było trzecie powstanie śląskie (2/3 maja–5 lipca 1921), którego dyktatorem ogłosił się Wojciech Korfanty. Zadecydowało ono o jeszcze innym rozwiązaniu problemu podziału Górnego Śląska. 12 października 1921 r. na forum Rady Ligi Narodów zapadła decyzja zatwierdzona przez Radę Ambasadorów 20 października tegoż roku. Ostatecznie Niemcom przyznano 71 proc. obszaru plebiscytowego, to jest 7794 km kwadratowych zamieszkałe przez 1116,5 tys. osób (ok. 54 proc.). Polska uzyskała 29 proc. obszaru plebiscytowego, to jest 3214 km kwadratowe zamieszkałe przez 996,5 tys. osób (ok. 46 proc.). Zakończywszy sprawy śląskie, 18 czerwca 1922 r. został kandydatem na premiera Rzeczypospolitej Polskiej. Mimo uzyskania większości sejmowej (za było 291, a przeciw 206 posłów), Naczelnik Państwa Józef Piłsudski odmówił zatwierdzenia tej kandydatury. Jedynie od października do grudnia 1923 r. Korfanty był wicepremierem w rządzie Wincentego Witosa. Poza tym, był posłem na Sejm Rzeczypospolitej oraz posłem autonomicznego Sejmu Śląskiego. W 1924 r. założył dziennik „Polonia”, którego pierwszy numer ukazał się 24 października. Po zamachu majowym, dokonanym przez marszałka Józefa Piłsudskiego w 1926 r., wojewodą śląskim został Michał Grażyński, z którym W. Korfanty skonfliktowany był od czasu III powstania śląskiego. Nielubiany przez sanację, Korfanty stał się obiektem ataków nowej władzy – postawiono go przed Sądem Marszałkowskim pod zarzutem sprzyjania przemysłowcom niemieckim. Kiedy w 1930 r. władze rozwiązały Sejm i Senat Rzeczypospolitej a następnie również Sejm Śląski, Korfanty został aresztowany i osadzony w twierdzy w Brześciu Litewskim wraz z aresztowani wcześniej posłami na sejm RP. Wszyscy oni poddani tam byli szykanom i maltretowaniu, w ciągu dwóch miesięcy Korfanty schudł prawie 25 kg. Mimo pobytu w więzieniu, został w tzw. wyborach brzeskich wybrany tak do sejmu w Warszawie, jak i do Sejmu Śląskiego. Z więzienia zwolniony został pod koniec 1930 r. Prześladowany przez wojewodę Grażyńskiego, w kwietniu 1936 r. udał się na emigrację do Czechosłowacji. Wrócił z niej do Polski trzy lata później. 29 kwietnia został aresztowany i osadzony na warszawskim Pawiaku. Ciężko chory, wypuszczony został z więzienia 20 lipca. Zmarł 17 sierpnia 1939 r. w szpitalu św. Józefa w Warszawie. Trzy dni później pochowany został na cmentarzu przy ul. Francuskiej w Katowicach, a w jego pogrzebie wzięło udział ok. 5 tys. osób. Piotr Hnatyszyn, Muzeum Miejskie w Zabrzu