ZABRZAŃSKIE AKCENTY NA WYSTAWIE PRZEMYSŁU ŚLĄSKA OPOLSKIEGO W GLIWICACH

Dla piwoszy i łasuchów

W dniu 16 października 1946 roku w Gliwicach udostępniona została wystawa prezentująca osiągnięcia firm i zakładów działających na terenie ówczesnego Śląska Opolskiego. Na podstawie zachowanych informacji możliwe jest przyjrzenie się temu, jak wyglądała ówczesna kondycja śląskiego przemysłu.

Jako miejsce wystawy wybrany został budynek, nowoczesnego Domu Handlowego mieszczącego się przy ulicy Zwycięstwa 23. Na jego czterech kondygnacjach przygotowano 38 stoisk wystawienniczych. Na pierwszym piętrze ulokowano agendy organizatorów, w tym: dyrekcji wystawy, punkt informacji, Polskiego Biura Podróży „Orbis”, Poczty Polskiej oraz kasy. Na drugim piętrze urządzono stoiska: elektrowni, przemysłu maszyn elektrycznych, drzewnego, cynkowego, budowlanego, materiałów ogniotrwałych oraz dyrekcji przemysłu miejscowego. Całą powierzchnię trzeciego piętra zajęło stoisko Centrali Handlu Przemysłu Chemicznego. Najwięcej, bo 23 stoiska ulokowane były na piętrze czwartym. Dodatkowa przestrzeń wystawiennicza mieściła się w salach położonego w pobliżu budynku Urzędu Miejskiego w Gliwicach (stoisko Centralnego Zarządu Przemysłu Hutniczego) oraz dwóch niedużych przylegających do niego budynkach (stoiska przemysłu naftowego oraz Domu Prasy). Łącznie w pięciu położonych po sąsiedzku lokalizacjach przygotowano ponad 120 stoisk wystawienniczych. Główny cel, jaki przyświecał organizatorom wystawy, miał wymiar propagandowy, chodziło o pokazanie osiągnięć, jakimi mogło się poszczycić państwo polskie w rok od zakończenia drugiej wojny światowej oraz przedstawienie założeń i możliwości produkcyjnych przemysłu śląskiego na najbliższe trzy lata. Wystawa miała miejsce w „gorącym” okresie przemian własnościowych, będących wynikiem ogłoszonej przez Krajową Radę Narodową, 3 stycznia 1946 roku, ustawy o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Na wystawie znalazły się również dwa stoiska prezentujące osiągnięcia firm, które swe siedziby miały wówczas w Zabrzu. Na czwartym piętrze stoisko o numerze 11 przygotowało Zjednoczenie Przemysłu PiwowarskoSłodowniczego w Opolu, Rejon Śląsko-Dąbrowski z siedzibą w Zabrzu przy ul. H. Sienkiewicza 28. Jak podawał Śląski Informator Przemysłowy, na stoisku zaprezentowano tablice zawierające dane statystyczne o dotychczasowych osiągnięciach oraz planach, jakie Zjednoczenie zamierza osiągnąć w roku 1947.

Plan stoisk zamieszczony w folderze wydanym z okazji wystawy Przemysłu Śląska Opolskiego w Gliwicach, październik 1946. Strzałkami zaznaczone stoiska przygotowane przez firmy mające swe siedziby w Zabrzu. Fot. ze zbiorów Muzeum Miejskiego w Zabrzu

Czego goście odwiedzający stoisko mogli się dowiedzieć? W skład Rejonu Śląsko-Dąbrowskiego wchodziło16 browarów o łącznej zdolności produkcyjnej 838.400 hektolitrów piwa rocznie. Wśród warzonych piw dominowało piwo jasne, mniejszy udział miało piwo ciemne (słodowe). Przy czterech browarach działały fabryki produkujące wody sodowe oraz, w mniejszej ilości, lemoniady. Znakiem czasu, wszak od zakończenia wojny minął dopiero rok, była prezentacja na stoisku dokonań w sferze poprawy warunków aprowizacyjnych oraz socjalno-bytowych kierowanych do pracowników. Jakie były to dokonania? Przy 14 browarach udało się utworzyć gospodarstwa rolne, których wielkość wahała się od 1 do 76 hektarów. Uzyskane w nich ziemiopłody, mięso i nabiał, w głównej mierze przekazywano na potrzeby stołówek zakładowych. Ewentualne nadwyżki były rozdzielane pomiędzy poszczególnych pracowników. Dodatkowo każde dziecko pracownika otrzymywało dziennie pół litra mleka. Część pozyskanych gruntów Zjednoczenie przeznaczyło pod rodzinne ogródki działkowe. Na stoisku zaprezentowano również ośrodek wypoczynkowy, mieszczący się w willi „Gabrinus” w Lądku-Zdroju. Na tej samej kondygnacji, stoisko nr 25 przygotowało Państwowe Zjednoczenie Przemysłu Cukierniczego w Zabrzu. Podobnie jak w przypadku Zjednoczenia Przemysłu Piwowarsko-Słodowniczego, jego siedziba mieściła się przy ul. H. Sienkiewicza 28. Laboratorium oraz dział gospodarczy znajdował się kilka budynków dalej, pod numerem 36, a centrala zbytu oraz jeden z punktów sprzedaży w kamienicy przy ul. Wolności 293. Jak informował cytowany powyżej Śląski Informator Przemysłowy, „stoisko cukiernicze olśniewa masą różnorodnych cukrów, barwnie i efektownie rozłożonych”. Na ladach, w 18 szklanych gablotach, kształtem przypominającym wieże, prezentowane były różnego rodzaju wyroby cukiernicze. Wedle opisu „wieże obracają się stale dając widzowi przegląd bogactwa i różnorodności produkowanych asortymentów. Dzięki temu stoisko cukiernicze żyje”. Na drugim planie, na ścianie umieszczony został znak firmowy Zjednoczenia, składający się z trzech splecionych okręgów, zwieńczonych trzema kominami, powyżej półkolisty napis „Cukry Śląskie”. Znak ten wykonany został z różnokolorowych cukierków. W trakcie trwania wystawy na stoisku klienci mogli zaopatrzyć się w cukierki po cenach hurtowych, co z pewnością stanowiło dodatkową zachętę do odwiedzenia tego stoiska. O tym, czy dla wszystkich potencjalnych nabywców wystarczyło towaru, źródła milczą. Autorem projektu stanowiska był zatrudniony w Zjednoczeniu artysta plastyk i grafik Jan Szczerbetko. Stanowisko to, wedle opisu, było jednym z najciekawiej urządzonych oraz cieszyło się bardzo dużą frekwencją wśród zwiedzających! Z zaprezentowanych na stoisku zestawień można było dowiedzieć się nieco o kondycji Zjednoczenia. Zrzeszało 17 fabryk, w których w ciągu roku (kwiecień 1945 kwiecień 1946 roku) wyprodukowano łącznie 2.863,5 ton wyrobów, w tym: czekolady dla UNRRA (127,07 tony), masło kakaowe (5,7 tony), kakao (19,8 tony), desery czekoladowe (11,1 tony), pomadki (119,2 tony), cukierki różne (1598,7 tony), pierniki (131,1 tony), herbatniki (51,5 tony), sucharki (6,3 tony), wafle i desery waflowe (37,8 tony), marmolady nadziewkowe (32,5 tony), makaron w mąki własnej (288,9 tony) oraz makaron z mąki powierzonej (435,2 tony). Jedną z wiodących fabryk wchodzących w skład Zjednoczenia była fabryka cukierków „Hanka” w Siemianowicach. Część zakładów podległych Zjednoczeniu z siedzibą w Zabrzu, znajdowała się poza granicami ówczesnego województwa śląsko-dąbrowskiego. Były to fabryka cukrów i czekolady „Fryborg” w Świebodzicach. Zakład ten zajmował się przeróbką ziarna kakaowego na masło kakaowe, które następnie rozsyłane było do poszczególnych fabryk czekolady wchodzących w skład Zjednoczenia. Drugim zakładem była fabryka makaronu w Zgorzelicach. Podobnie jak w przypadku prezentującego się na wystawie Zjednoczenia Przemysłu Piwowarsko-Słodowniczego, również Zjednoczenie Przemysłu Cukierniczego, prezentowało na swym stoisku ofertę socjalną, kierowaną do pracowników. W 1946 roku Zjednoczenie dysponowało bardzo skromną, liczącą niespełna 60 miejsc bazą wypoczynkową, zlokalizowaną w domu wypoczynkowym „Zizi” w Wiśle (dla 28 pracowników) oraz „Carmel” w LądkuZdroju (dla 30 pracowników). W 1946 roku, na terenie Zabrza swe siedziby miało jeszcze kilka zjednoczeń: Zjednoczenie Przemysłu Węglowego (siedziba przy ul. Wolności 335-341 oraz 362), Państwowe Zjednoczenie Przemysłu Młyńskiego (siedziba przy ul. Wolności 262), Państwowe Zjednoczenie Przemysłu Olejarskiego (siedzib przy ul. Szczęść Boże 19), Państwowe Zjednoczenie Przemysłu Fermentacyjnego (siedziba przy ul. H. Sienkiewicza 28). Zjednoczenia te, mimo że w niektórych przypadkach reprezentujące o wiele większą ilość podmiotów oraz mające większy potencjał, na wystawie w Gliwicach nie wystawiły własnych stoisk. Urszula Wieczorek, Muzeum Miejskie w Zabrzu