21 NZSw3_22 Od Café Silesia do Galerii Muzeum Miejskiego w Zabrzu (cz. II)

Historia pewnego obiektu

Od Café Silesia do Galerii Muzeum Miejskiego w Zabrzu (cz. II)

Od początku stycznia nasze oko cieszy kolejna wyremontowana w Zabrzu kamienica. Tym razem jest to budynek przy ulicy 3 Maja 6. Miesiąc temu przypomnieliśmy, w jakich okolicznościach pojawił się on w krajobrazie Zabrza. Teraz przedstawiamy ciąg dalszy jego historii.

Pod koniec 1907 r. Amalia Sliwka sprzedała kamienicę. Nabywcą został Georg Böck (1861–1915). Nowy właściciel z zawodu był cukiernikiem. To spowodowało, że w odróżnieniu od poprzednika sam zajął się prowadzeniem znajdującego się na parterze budynku lokalu. Wraz ze zmianą właściciela, lokal otrzymał nową nazwę „Kaiser Café”. Nowy właściciel dokonał pewnych modyfikacji we wnętrzu. W centralnym punkcie sali restauracyjnej, w miejscu zlikwidowanego podestu (tzw. loży), pojawił się masywny bufet oraz stojące za nim regały do przechowywania naczyń. Bufet w tym miejscu będzie stał do czasu likwidacji restauracji w 1949 r. W tym czasie lokal rozszerzył swoją ofertę o sprzedaż własnych wyrobów cukierniczych (torty, ciasta, figurki z czekolady i marcepanu, itp.) również na wynos. W lokalu można było posłuchać muzyki, do południa odtwarzanej z gramofonu, po południu w formie koncertów w wykonaniu bądź to pianistów grających na stojącym na specjalnym podwyższeniu fortepianie, bądź w trakcie zabaw w wykonaniu większych składów muzyków. W lokalu dostępny był do czytania bardzo szeroki wybór tytułów prasowych, zarówno krajowych, jak i zagranicznych.

***

Georg Böck zmarł w 1915 r., nową właścicielką kamienicy i lokalu została jego żona Henrietta. Około 1920 r. wdowa poślubiła pana Floriana Schewiolę. Wkrótce małżonkowie podjęli decyzję o rozbudowie lokalu. Chodziło o pomieszczenia zajmowane dotąd przez mieszkania na pierwszym piętrze. Powstała duża (największa w lokalu) sala. Na jej tyłach urządzono sanitariaty. W celu połączenia pomieszczeń na obu kondygnacjach wybudowano wewnętrzną klatkę schodową. W trakcie remontu zlikwidowano znajdującą się w strefie wejściowej cukiernię, w jej miejscu powstała dodatkowa sala kawiarniana. Bez większych zmian pozostała duża sala restauracyjna. W reklamie, jaka pojawiła się w 1920 r. w prasie, informowano, że w lokalu urządzona została sala w stylu japońskim, prawdopodobnie chodziło o byłą salę bilardową, która przeniesiona została do pomieszczeń w oficynie zajmowanych do tej pory przez winiarnię. Winiarnia przeniesiona została do sali na pierwszym piętrze. Przy okazji remontu częściowej zmianie uległ również wystrój wewnętrzny, całość zyskała na lekkości. Ze względu na zmianę wewnętrznego układu pomieszczeń na parterze wymienione zostały okna. Lokal powrócił do swej pierwotnej nazwy „Café Silesia”, dodano jedynie napis „Weinstube”, podnosząc tym samym znaczenie winiarni. Stan ten trwał do roku 1926, kiedy to na krótki czas lokal zmienił nazwę na „Café Fichtner”. W 1927 r. kolejnym właścicielem kamienicy i znajdującego się w nim lokalu został Oskar Vogt. Lokal po raz kolejny zmienił nazwę, tym razem na „Café und Echtes Bierhaus”. W latach 30. nazwa lokalu uległa zmianie na „Kaffee-und Kissling-Spezial-Ausschank”. Na podstawie dosyć licznie zachowanych pocztówek przedstawiających widok lokalu z zewnątrz, jak i wewnątrz, można wnioskować, że nowy właściciel nie przeprowadzał znaczących zmian, skupiając się na samej działalności. Oskar Vogt sam zamieszkał w mieszkaniu na drugim piętrze bezpośrednio nad lokalem. W jego rękach zarówno lokal, jak i budynek pozostawały do końca drugiej wojny światowej. W 1945 r. czwartym, tym razem ostatnim, właścicielem lokalu został pan Daniel Balcarczyk, który wraz z rodziną zajął mieszkanie poprzedniego właściciela. Na podstawie zachowanych planów możliwe jest dokładne odtworzenie przeznaczenia poszczególnych pomieszczeń w tym czasie. Na parterze, na lewo od wejścia, mieściła się szatnia, na prawo usytuowana była główna sala restauracyjna z umieszczonym w głębi podium dla orkiestry. Z pomieszczenia tego można było przejść do sanitariatów, zaplecza kuchennego, a schodami do pomieszczeń na pierwszym piętrze. Na pierwszym piętrze od ulicy znajdowała się duża sala z wydzieloną w południowo-zachodnim narożniku przestrzenią, w której stanęły stoły bilardowe. W głębi usytuowane zostały toalety. Za nimi mieściły się dwa pokoje biurowe. Lokal uruchomiony został pod zmienioną nazwą restauracja „Obywatelska”. Oprócz działalności gastronomicznej, wzorem lat minionych, odbywały się tu spotkania miejscowych towarzystw, w tym między innymi obwodu zabrskiego Ligi Morskiej. W tych trudnych powojennych latach w lokalu odbyło się wiele koncertów, w tym orkiestry urodzonego w Zabrzu Edwarda Czernego. Restauracja „Obywatelska” została zlikwidowana pod koniec lat 40. XX wieku.

***

W kolejnych latach pomieszczenia byłego lokalu użytkowały różne jednostki. Przez długi czas na parterze mieściła się wewnętrzna apteka przyszpitalna. Pomieszczenia na pierwszym piętrze użytkowane były przez różne podmioty, a w okresie późniejszym osoby prywatne. Nowy rozdział w „życiu” kamienicy nastąpił wraz z podjęciem przez Urząd Miejski w Zabrzu decyzji o przeznaczeniu pomieszczeń na parterze na cele wystawiennicze Muzeum Miejskiego w Zabrzu. W wyniku przeprowadzonego w 2008 r. remontu powstała przestrzeń wystawiennicza, jej otwarcie miało miejsce 14 grudnia tegoż roku. Muzeum, jako użytkownik, zdecydowało się nawiązać do funkcji, jaką miejsce to pełniło w przeszłości, stąd pojawienie się na fasadzie nazwy „Galeria Sztuki Café Silesia. Muzeum Miejskie w Zabrzu”. W 2010 r. Muzeum powiększyło stan posiadania o pomieszczenie na parterze w oficynie (pierwsza siedziba winiarni), przeznaczając je na magazyn sprzętu wystawienniczego. W roku następnym, po przeprowadzonym na zlecenie Urzędu Miejskiego w Zabrzu remoncie, Muzeum zajęło pomieszczenia na pierwszym piętrze. Tym samym weszło w posiadanie prawie wszystkich pomieszczeń byłego lokalu. Co pozostało z materialnego zasobu byłej „Café Silesia”? Niewiele, fragment uratowanej i odrestaurowanej drewnianej okładziny ścian w sali na pierwszym piętrze, kilkanaście naczyń (kieliszki, taca, pucharki do lodów, łyżeczka) sygnowane nazwą lokalu, pocztówki, stojący wieszak, metalowa podstawa stołu, fragment marmurowego blatu. Część tych artefaktów znajduje się w zbiorach Muzeum Miejskiego w Zabrzu, część jest własnością osób prywatnych.

Urszula Wieczorek- Muzeum Miejskie w Zabrzu